Kto napisał Kubusia Puchatka? Historia powstania książki

Autorem „Kubusia Puchatka” był A.A. Milne, czyli Alan Alexander Milne, brytyjski pisarz i z wykształcenia matematyk, który stworzył misia o bardzo małym rozumku w 1926 roku. Historia powstania tej książki jest nierozerwalnie związana z jego wojenną traumą i dzieciństwem syna Christophera Robina Milne’a. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, skąd wziął się Stumilowy Las, sam Kubuś i trudne losy ich twórcy, przeczytaj dalszą część artykułu.

Kto napisał „Kubusia Puchatka” i kiedy powstała książka?

„Kubuś Puchatek” wyszedł spod pióra A.A. Milne’a, który urodził się 18 stycznia 1882 roku w Londynie, a zmarł 31 stycznia 1956 roku w Hartfield. Pisarz przez całe życie podpisywał się inicjałami, ale w dokumentach widniało jego pełne imię i nazwisko – Alan Alexander Milne. Z wykształcenia był matematykiem, dyplom uzyskał w 1903 roku na Uniwersytecie Cambridge, jednak zawodowo związał się z literaturą i prasą satyryczną.

Pierwsze przygody misia pojawiły się drukiem w prasie, lecz jako samodzielna książka „Kubuś Puchatek” ukazała się w Londynie 14 października 1926 roku. Dwa lata później, w 1928 roku, Milne opublikował kontynuację – „Chatka Puchatka”, zamykając tym samym cykl prozatorskich opowieści ze Stumilowego Lasu. W Polsce pierwsze wydanie książki w tłumaczeniu Ireny Tuwim ukazało się w 1938 roku, a imię głównego bohatera utrwaliło się jako Kubuś Puchatek.

„Kubuś Puchatek” przyniósł Milne’owi natychmiastową, międzynarodową sławę, ale zarazem sprawił, że do historii przeszedł prawie wyłącznie jako autor jednej postaci.

Jak dzieciństwo i wojna ukształtowały A.A. Milne’a?

Dzieciństwo Milne’a upłynęło w domu, w którym łączyły się dwie rzeczy – skromne warunki materialne i ogromna dbałość o naukę. Jego ojciec był dyrektorem Henley House School, prywatnej szkoły dla chłopców w Londynie. Alan należał tam do najlepszych uczniów, publikował w szkolnym czasopiśmie i szybko odkrył, że pisanie sprawia mu większą przyjemność niż rozwiązywanie równań. Wspólnie ze starszym bratem Kennethiem wymieniał się krótkimi opowiadaniami i żartobliwymi wierszykami – w tych listach kryła się zalążkowa forma późniejszych puchatkowych rymowanek.

Na studiach w Trinity College w Cambridge formalnie zajmował się matematyką, ale w praktyce coraz bardziej wciągała go publicystyka. Pisał do satyrycznego pisma „Granta”, którego został redaktorem, a po przeprowadzce do Londynu trafił do magazynu „Punch”. Tam szlifował styl prozatorski i dramatopisarski, jednocześnie mierząc się z porażkami – pierwsza książka „Lovers in London” z 1905 roku przeszła praktycznie bez echa.

Wybuch I wojny światowej przerwał ten etap życia. Mimo pacyfistycznych przekonań Milne wstąpił do armii brytyjskiej i trafił na front we Francji. W 1916 roku brał udział w bitwie nad Sommą, jednej z najkrwawszych operacji całej wojny. Tam został ranny, a doświadczenia okopów, huk artylerii i widok ginących towarzyszy wracały do niego przez kolejne dekady. Po rekonwalescencji trafił do wydziału propagandy MI7b, gdzie pisał teksty na potrzeby wojskowego wywiadu. W autobiografii „It’s Too Late Now” nazwał wojnę „koszmarem psychicznej i moralnej degradacji” i przyznawał, że wspomnienia z frontu wywołują u niego niemal fizyczne objawy choroby.

Kubuś Puchatek wyrósł z potrzeby ucieczki od wspomnień wojennych – był dla Milne’a powrotem do bezpiecznego, dziecięcego świata.

Skąd wziął się Kubuś Puchatek i Stumilowy Las?

W 1920 roku Milne i jego żona Dorothy „Daphne” De Selincourt doczekali się jedynego dziecka – syna, któremu nadali imiona Christopher Robin. Rodzice marzyli o córce Rosemary, ale chłopiec szybko stał się centrum ich literackiego świata. W domu wołali na niego Billy lub Billy Moon, a ojciec zaczął pisać dla niego wiersze, które później trafiły do tomów „When We Were Very Young” i „Now We Are Six”.

Bezpośrednią inspiracją dla misia była pluszowa zabawka z londyńskiego domu towarowego Harrods, którą Christopher dostał na pierwsze urodziny. Chłopiec nazwał ją Winnie, na cześć niedźwiedzicy Winnipeg mieszkającej w zoo w Londynie – zwierzę trafiło tam jako maskotka kanadyjskiej jednostki wojskowej i kosztowało pierwotnie 27 dolarów. Drugą część imienia, „Pooh”, wziął od łabędzia, którego również tak nazywał. Z kolei Krzyś, Prosiaczek, Kłapouchy, Królik, Sowa, Kangurzyca i Maleństwo mieli swoje realne odpowiedniki w szafie z zabawkami chłopca.

Przestrzeń Stumilowego Lasu także ma realny pierwowzór. Milne kupił wiejską posiadłość Cotchford Farm w hrabstwie East Sussex, otoczoną lasem i łąkami Ashdown Forest. To właśnie tam obserwował syna, który bawił się pluszakami przy strumieniu czy na mostku. Te obrazy przekształcił później w literackie sceny puszczania patyków na rzece czy wspólnych wypraw Krzysia i misia. W polszczyźnie las z książki nazywa się Stumilowy, ale oryginalnie był to „Hundred Acre Wood” – po prostu sto akrów realnego krajobrazu.

Pierwsze opowiadania i publikacja książki

Kilka lat przed wydaniem książki Milne testował opowieści o misiu na łamach prasy. Redakcja „The Evening News” poprosiła go o tekst świąteczny dla dzieci, więc spisał jedną z historii opowiadanych Christopherowi – o niedźwiedziu na baloniku, który próbuje ukraść miód pszczołom. Opowiadanie „Zły gatunek pszczół” ukazało się w Wigilię 1925 roku, a dzień później czytał je w radiu aktor Donald Calthrop.

Sukces prasowego debiutu zachęcił wydawcę do zebrania opowieści w tom. 14 października 1926 roku ukazał się „Kubuś Puchatek”, ilustrowany przez Ernesta H. Sheparda. Pierwszy rozdział powtarzał historię z gazety. Książka niemal od razu odniosła sukces nie tylko w Wielkiej Brytanii, ale też w innych krajach europejskich i w Stanach Zjednoczonych. Dwa lata później „Chatka Puchatka” domknęła cykl – do mieszkańców lasu dołączył wtedy Tygrys.

Jak wyglądały relacje A.A. Milne’a z synem Krzysiem?

Christopher Robin Milne, urodzony w 1920 roku, był nie tylko synem pisarza, ale i pierwowzorem literackiego Krzysia. W książkach pojawia się w tym samym wieku, z tym samym imieniem i bardzo podobnym wyglądem. Taka decyzja autora miała konsekwencje, których nikt w rodzinie nie przewidział – chłopiec stał się rozpoznawalny w całej Anglii, a jego dzieciństwo przestało być prywatną sprawą domowników.

W latach 20. i 30. Christopher pozował do zdjęć promocyjnych, brał udział w nagraniach piosenek związanych z Kubusiem i spotykał się z czytelnikami. Przed wybuchem II wojny światowej trafił do grona sześciu najsłynniejszych dzieci na świecie, a w Wielkiej Brytanii ustępował popularnością jedynie przyszłej królowej Elżbiecie II. Początkowo odbierał tę sławę jako przygodę, ale z czasem poczuł, że traci własną tożsamość – pozostaje już tylko „tym Krzysiem od Puchatka”.

W szkole internatowej koledzy złośliwie cytowali fragmenty książki, naśmiewali się z „dziecinnego” wizerunku i nawiązywali do piosenek, które nagrał jako chłopiec. Christopher nauczył się boksu, żeby radzić sobie z szykanami, lecz jednocześnie narastał w nim żal wobec ojca. Po latach pisał, że Milne „wspiął się na jego dziecięcych ramionach”, a on sam został z „pustą sławą bycia jego synem”.

Rozbrat w dorosłym życiu

W 1948 roku Christopher ożenił się z Lesley de Selincourt, bliską kuzynką. Dla rodziców małżeństwo z krewną było nie do przyjęcia – uznali je za kazirodcze i zerwali kontakty z jedynym dzieckiem. Przez kolejne lata utrzymywali jedynie sporadyczną korespondencję. Christopher i Lesley prowadzili księgarnię, w której dobrze się odnajdywali, a w 1956 roku urodziła im się córka Clare, cierpiąca na porażenie mózgowe.

A.A. Milne po udarze spędził ostatnie cztery lata życia jako osoba niepełnosprawna, mieszkając w Cotchford Farm. Syn nie odwiedził go ani razu w tym okresie i pojawił się dopiero na pogrzebie w 1956 roku. Tam ostatni raz zobaczył matkę. Po latach przyjął jednak należną mu część praw do twórczości ojca – dochody z „Kubusia Puchatka” przeznaczał na opiekę nad Clare. Córka przed śmiercią w 2012 roku przekazała zgromadzone środki na projekty wspierające osoby z niepełnosprawnościami w hrabstwie Devon.

Jak Milne znosił sławę autora „Kubusia Puchatka”?

Do 1926 roku Milne uchodził przede wszystkim za autora komedii obyczajowych, kryminałów i sztuk teatralnych. Najgłośniejszym z tych tekstów była „Tajemnica Czerwonego Domu” z 1922 roku, którą niektórzy krytycy – jak Alexander Woollcott – zaliczali do najlepszych powieści kryminalnych swoich czasów. Pisarz liczył, że to właśnie ta część dorobku zapewni mu miejsce w historii literatury.

Sukces „Kubusia Puchatka” zmienił ten obraz całkowicie. W ciągu kilku lat książki dla dzieci sprzedano w milionach egzemplarzy i przetłumaczono na kilkanaście języków. Czytelnicy i wydawcy domagali się kolejnych części. Milne konsekwentnie odmawiał, choć proponowano mu za to ogromne honoraria. Bał się, że zostanie zapamiętany tylko jako twórca jednego misia – lęk ten z czasem się potwierdził, bo jeszcze w 2026 roku większość ludzi kojarzy jego nazwisko wyłącznie z Puchatkiem.

Odrzucając propozycje dalszych przygód, próbował wrócić do „poważnych” tematów: pisał sztuki, eseje, w 1939 roku opublikował autobiografię „It’s Too Late Now”, a rok później książkę „War with Honour”, w której rozważał moralne skutki wojny. Te teksty nigdy jednak nie osiągnęły takiego zasięgu jak historie ze Stumilowego Lasu. Biografowie, tacy jak Gyles Brandreth, podkreślają, że sukces misia był dla Milne’a jednocześnie błogosławieństwem i ciężarem – zapewniał stabilność finansową, ale przysłonił resztę jego twórczości.

Co stało się z prawami do „Kubusia Puchatka”?

Po śmierci Milne’a w 1956 roku książki o misiu i Krzysiu nadal świetnie się sprzedawały, a ich popularność zwiększyły adaptacje filmowe i seriale. Istotną rolę odegrała tu The Walt Disney Co., która od początku lat 60. uzyskiwała czasowe licencje na ekranizacje. W marcu 2001 roku firma wykupiła za 350 milionów dolarów pełne prawa majątkowe do postaci Kubusia Puchatka w swoim zakresie działalności i zaczęła bardzo pilnować wizerunku misia jako znaku towarowego.

Jednocześnie klasyczne książki Milne’a podlegają zwykłym przepisom prawa autorskiego. W Stanach Zjednoczonych tekst „Winnie-the-Pooh” wszedł do domeny publicznej 1 stycznia 2022 roku, czyli 95 lat po pierwszej publikacji. W Polsce sytuacja wygląda inaczej – majątkowe prawa autorskie wygasają po 70 latach od śmierci autora, zatem w odniesieniu do tekstu Milne’a ustaną 1 stycznia 2027 roku. Niezależnie od tego tłumaczenie Ireny Tuwim jest samodzielnym dziełem i nadal korzysta z ochrony.

W 2026 roku wciąż obowiązuje rozróżnienie między różnymi „wcieleniami” Kubusia. Oryginalny literacki miś z rysunkami Sheparda podlega innym regułom niż wersja opracowana przez studio Disneya – ta ostatnia jest chroniona także jako znak handlowy, co umożliwia firmie prawną ochronę charakterystycznego wizerunku z filmów i produktów.